De recente vondst van een vliegtuigbom in Kattenbos toont aan dat er nog altijd oorlogsresten in onze bodem zitten. Tegelijk zet het het gebruik van metaaldetectors opnieuw in de kijker. Archeoloog Miel Schurmans van Erfgoed Lommel legt uit wat kan en wat niet.
De bom die onlangs werd gevonden, is volgens Erfgoed Lommel vermoedelijk afkomstig van een Amerikaanse B17-bommenwerper die op 12 augustus 1943 neerstortte in Kattenbos. Het toestel werd onderweg naar Duitsland aangevallen door Duitse jachtvliegtuigen en haalde zijn bestemming nooit. Doordat het toestel deels in de lucht ontplofte, kwamen brokstukken terecht over een uitgestrekt gebied van zo’n 2 km².
“Dat er vandaag nog zulke resten teruggevonden worden, is niet uitzonderlijk”, zegt Miel Schurmans. “Onze regio heeft heel wat oorlogsactiviteit gekend, onder meer bij het begin van Operatie Market Garden. Daardoor zitten er nog geregeld sporen in de bodem, van kleine munitie tot grotere objecten.”
Die historische rijkdom maakt metaaldetectie voor velen een interessante hobby. En onder bepaalde voorwaarden mag dat ook, al is dat niet altijd zo geweest. “Vroeger was het verboden om met een metaaldetector op pad te gaan, behalve in het kader van archeologisch onderzoek. Dat zorgde ervoor dat heel wat hobbyisten hun vondsten niet durfden delen. Om die historische kennis niet verloren te laten gaan, is metaaldetectie sinds 2016 wettelijk geregeld”, zegt Miel, die als archeoloog ook erkend is als metaaldetectorist.
In bossen van het Agentschap Natuur en Bos en Natuurpunt is metaaldetectie verboden. Dat is zowel om het bodemarchief als de natuur te beschermen.
Spelregels
Wie met een metaaldetector aan de slag wil, moet wel aan enkele duidelijke voorwaarden voldoen. Miel: “Ten eerste moet je een officiële erkenning hebben. Die kan je als volwassene gratis aanvragen, tenminste als je niet veroordeeld bent voor inbreuken op de erfgoedwetgeving. Momenteel zijn er iets meer dan 3 000 erkende metaaldetectoristen in Vlaanderen. Ten tweede moet je je vondsten melden, dat kan heel makkelijk via de website van Onroerend Erfgoed. Ten derde moet je altijd de toestemming hebben van de grondeigenaar om op een bepaald terrein te zoeken. In principe zijn alle vondsten dan ook voor de eigenaar, tenzij dat onderling anders op papier is gezet. Je mag ook nooit dieper dan 30 cm graven om een vondst boven te halen.”
Daarnaast zijn er plaatsen waar je helemaal niet mag zoeken. “Op beschermde archeologische sites of terreinen waar een archeologisch onderzoek loopt, op openbare domeinen en – wat veel mensen niet weten – ook in bossen van het Agentschap Natuur en Bos en Natuurpunt is metaaldetectie verboden. Dat is zowel om het bodemarchief als de natuur te beschermen.”
Wees voorzichtig
De vondst van een vliegtuigbom toont ook aan dat voorzichtigheid belangrijk is. “Oorlogsmunitie kan nog altijd gevaarlijk zijn”, benadrukt Miel. “Wie iets verdachts vindt, laat het best liggen en verwittigt de politie.”
Voor wie interesse heeft in geschiedenis, blijft metaaldetectie een waardevolle activiteit. “Maar het is belangrijk dat het correct gebeurt”, besluit Miel. “Niet alleen het object zelf is interessant, ook de context waarin het gevonden wordt vertelt een verhaal. Daarom vragen we altijd om bijzondere vondsten niet alleen te melden bij Onroerend Erfgoed, maar ook bij Erfgoed Lommel op het moment van de vondst. Dus nog voordat het voorwerp uitgegraven wordt. De historische context die we daaruit kunnen afleiden is soms nog belangrijker dan het voorwerp zelf.”